Rabini

Słynny komentator Tory Rabbi Raszi
Jednym z najsłynniejszych komentatorów Tory jest Rabbi Szlomo Icchaki, zwany inaczej Raszi. Rabbi urodził się w 1040 roku we francuskim mieście Troyes. Miał zaledwie 17 lat kiedy ożenił się, a następnie wyjechał do Wormancji, aby pobierać nauki w jesziwie prowadzonej przez rabiego Jaakowa ben Jakara, a następnie w jesziwie Izaaka ben Eliezara Ha-Levi. Po dwóch latach opuścił Wormancję i przeniósł się do Moguncji.

Tam pobierał nauki u rabbiego Izaaka ben Judy. Mając 25 lat powrócił do miasta, w którym się urodził i w niedługim czasie zyskał sławę wybitnego uczonego. Bezpośrednio po powrocie do rodzinnego miasta zasiadał w miejscowym sądzie rabinackim. Rabbi Raszi założył w swym rodzinnym mieście własną szkołę, która wkrótce zyskała rozgłos i sławę o wiele większą od szkół, w których sam pobierał nauki. Miało to miejsce w roku 1065. Podstawą utrzymania Rabbiego była uprawa winorośli oraz produkcja wina. Oba te zajęcia sprawiały, że Rabbi stykał się z prostymi, niewykształconymi Żydami. Spotkania te uświadomiły mu, że wśród prostych ludzi zanika znajomość języka hebrajskiego. Spowodowało to jego chęć przybliżenia znajomości Tory każdemu Żydowi i zaowocowało napisaniem przez niego komentarzy do poszczególnych wersetów Tory, a nawet komentarzy pojedynczych wyrazów. W swych komentarzach nie ograniczał się jedynie do przedstawienia poglądów swoich nauczycieli, z którymi zetknął się pobierając nauki w Moguncji, ale także przedstawiał własne sądy i przemyślenia. Jego doskonała znajomość rabinicznej literatury, prowadzone badania nad językiem hebrajskim umożliwiły następnym pokoleniom lepsze zrozumienie Tory. Badania, które prowadził pozwoliły wielu Żydom samodzielnie studiować Torę i Tanach.

Rabbi Raszi miał krytyczny stosunek do istniejących do XI wieku midraszy. Uważał, że w wielu przypadkach, zamiast wyjaśniać wiernym słowa zapisane w Torze, wypaczają te słowa. Dokonał więc ich wyboru wybierając jedynie te, które jego zdaniem pozostają najbliższe słowom Tory. Rabbi Raszi jest również autorem pieśni pokutnych, które napisał po doświadczeniach związanych z przejściem przez Troyes pierwszej wyprawy krzyżowej.


Rabin Mosze ben Majmon
Jedną z bardziej znanych postaci żydowskich rabinów jest Mosze ben Majmon, znany także jako Majmonides. Wprawdzie zasłynął bardziej jako lekarz i filozof, ale myślę, że warto wspomnieć również o nim. Majmonides żył w latach 1138 – 1204. Majmonides urodził się w hiszpańskim mieście Kordoba, w rodzinie o bogatych tradycjach rabinicznych. Został sierotą już w chwili swych narodzin, matka zmarła bowiem podczas porodu.

Jego ojciec był nauczycielem w szkole rabinicznej oraz sędzią. To ojcu Majmonides zawdzięcza zdobycie wykształcenia, zarówno ogólnego, jak też i żydowskiego. Kiedy Kordoba została zdobyta w 1248 roku przez muzułmańskich Almohadów, zamieszkujących miasto Żydów zmuszano do przejścia na islam. Ponieważ rodzina Majmonidesa nie chciała tego uczynić, zdecydowała się na opuszczenie miasta. Początkowo przebywała w Hiszpanii, później przeniosła się do Prowansji, by ostatecznie zamieszkać we Fezie. W Fezie Majmonides pobierał nauki medyczne u najlepszych miejscowych medyków oraz u rabina Judy Hakohena ibn Susana. Podczas pobytu w Fezie jego rodzinę oraz jego samego dotknęły kolejne prześladowania. Spowodowały one opuszczenie miasta w 1165 roku. Rodzina zdecydowała się wyjechać do Ziemi Świętej, a stamtąd z kolei do Egiptu. Rodzina osiedliła się w Fostat, gdzie Majmonides, dzięki materialnej pomocy brata, kontynuował rozpoczęte w Fezie studia medyczne. Po ukończeniu nauk został osobistym lekarzem sułtana Saladyna oraz przywódcą gminy żydowskiej w Kairze.

Pozostawił po sobie wiele prac z zakresu medycyny, ale nie tylko. Zajmował się także filozofią, wywierając duży wpływ w kolejnym stuleciu na świętego Tomasza z Akwinu. Jego podstawowe dzieło filozoficzne to „ Przewodnik błądzących”. Majmonides to także autor najważniejszego w okresie średniowiecza komentarza do Talmudu. Jest również autorem „ Komentarza do Miszny”. „Komentarze do Miszny” powstały w 1168 roku, Majmonides omawia w nich między innymi rozwój prawa żydowskiego. W 1172 powstała „Księga Nakazów”. Majmonides opisał w niej i podsumował wszystkie 613 biblijnych nakazów. Dzieło to jest traktowane jako wstęp do opublikowanej w 1180 roku pracy „Miszne Tora”. Dzieło to liczy sobie 14 tomów.


Syn bogatego kupca Izraela Isserla
Mojżesz Isserles urodził się w 1525 roku. Całe swoje życie związał z krakowskim Kazimierzem, a jego sława rabina, filozofa i pisarza wykroczyła poza granice Polski. Był synem bogatego kupca, Izraela Isserla, który w pamięci potomnych zapisał się jako fundator najstarszej krakowskiej synagogi. Synagoga ta została przez niego wzniesiona ku uczczeniu pamięci żony. Synagoga przetrwała lata II wojny światowej i znana jest jako synagoga Remuh. Znany jest pod akronimem Remuh. Kształcił się w szkole talmudycznej w Lublinie.

Był tam uczniem Szaloma Szachny, który notabene został później jego teściem. W sferze jego zainteresowań, oprócz komentarzy Talmudu, znalazły się także astronomia, filozofia, geometria i historia. Mojżesz Isserles uważany był za wybitnego znawcę dzieł antycznego filozofa Arystotelesa. W 1542 roku, lub jak podają inne źródła, w 1547 otrzymał tytuł i funkcję rabina Krakowa, którą pełnił do swojej śmierci. W 1550 roku założył na Kazimierzu jeszibę, czyli wyższą szkołę talmudyczną, w której pełnił funkcję rektora. Jesziba cieszyła się sławą nie tylko wśród społeczności żydowskiej w Polsce, ale także poza jej granicami. Wielu jej uczniów przybywało do niej z sąsiednich krajów. Studiował w niej między innymi pochodzący z Niemiec matematyk i astronom Dawid Gans oraz wielu wybitnych w późniejszych latach rabinów Polski..Rabin Remuh był wybitnym znawcą prawa talmudycznego. Nic więc dziwnego, że jest autorem kodyfikacji żydowskiego prawa w Polsce. Powiązał on i ujednolicił prawa obowiązujące Żydów sefardyjskich, którzy w owych czasach przybywali licznie na krakowski Kazimierz z południowej Europy, z prawami Żydów aszkenazyjskich, żyjących na Kazimierzu od dawna.

W momencie ujednolicenia tego prawa, Żydzi obu odłamów mogli zgodnie egzystować w Mieście Żydowskim, czyli w Oppidum Judeorum. Kodyfikacja prawa została zawarta w dziele „HaMapa”. Dzieło to za życia Mojżesza wydane zostało tylko we fragmentach, w całości wydano je już po jego śmierci w Berlinie. Rabin Remuh jest także autorem dzieła „Nauka o ofierze przebłagalnej” oraz dzieła „Nauka o ofierze całopalnej”. Jego innym dziełem jest „Droga Mojżesza”.


Wybitny rabin pochodzący z Lublina
Szalom Szachna ben jest wybitnym rabinem pochodzącym z Lublina. Trudno podać jego dokładną datę urodzenia, różne źródła podają jako przybliżoną datę jego narodzin rok 1510. Szalom Szachna był synem jednego z najbogatszych, żyjących w XVI wieku Żydów polskich. Pożyczki zaciągał u niego nawet król Zygmunt I, który po śmierci ojca rodziny podobno sprawował nad nią opiekę. Królewski patronat pozwolił synom Joski podjęcie nauki, jeden z nich zajął się handlem, Szalom, zgodnie z życzeniem ojca, poświęcił się pracy naukowej.

Na studia talmudyczne przyszły rabin Lublina udał się do Krakowa, gdzie zgłębiał tajniki Tory pod kierunkiem innego słynnego rabina tych czasów, Jakuba Polaka. Podczas pobytu w Krakowie poznał Mojżesza Isserlesa, który później okazał się jego najsłynniejszym uczniem. Krakowskie studia Szachny trwały przez kilka lat, zdobył podczas nich pogłębioną wiedzę talmudyczną oraz zapoznał się z nową w owych czasach metodą nauczania, zwaną pilpulem (po polsku pieprz). Po powrocie do Lublina w 1530 roku Szachna zostaje rabinem Lublina.. W tym samym czasie zakłada w Lublinie jesziwę, w której nauczano stosując poznaną przez niego w Krakowie metodę pilpulu. Prowadzone przez niego wykłady ściągały na naukę w lubelskiej jesziwie nie tylko studentów z Polski, ale także z Niemiec i Czech. W dowód uznania dla swej wiedzy zostaje w 1532 roku obdarzony królewskim przywilejem, który zwolnił go z płacenia podatków. 12 XII 1541 został mianowany rabinem Małopolski. Urząd ten sprawował wspólnie z krakowskim rabinem Mojżeszem Fiszlem. Urząd rabina był urzędem dożywotnim, sprawujący go ponosili odpowiedzialność jedynie przed królem. Uprawnienia generalnego rabina były bardzo szerokie. Zatwierdzał on między innymi rabinów, którzy zostali wybrani przez gminę żydowską.

Za życia Szachny ukazało się drukiem tylko jego jedno dzieło. Była to wydana drukiem w 1535 roku antologia „Rozstrzygnięcia w sprawie ślubu”. Szachna zmarł w 1558 roku, został pochowany na żydowskim cmentarzu na Kalinowszczyźnie. Do dziś jego grób licznie odwiedzają Żydzi proszący o jego wstawiennictwo przed Jahwe.


Rektor lubelskiej jesziwy Salomon Luria
Rektorem założonej przez Szaloma Szachnę lubelskiej jesziwy został w 1567 roku Salomon Luria, który otrzymał ten zaszczytny tytuł z rąk króla Zygmunta II Augusta. Salomon Luria urodził się w 1510 roku. Jego przodkowie pochodzili z Alzacji, z której wyemigrowali na Litwę, a następnie do Wielkopolski. Rodzina rabina Luri była rodziną o silnych tradycjach rabinicznych, rabinem był dziadek i ojciec.

Dziadek Salomona pełnił funkcję rabina w Poznaniu, Salomon wychowywał się tam do roku 1535, a dziadek był jego pierwszym nauczycielem. W 1535 w Poznaniu wybuchł katastrofalny w skutkach pożar, wskutek pożaru spłonęła biblioteka i dom dziadka. Po pożarze Salomon opuścił więc Poznań i swą dalszą edukację kontynuował w Brześciu Litewskim. Został tam uczniem rabina Kalmana Haberkastena, a później nawet jego zięciem. Kiedy rabin Haberkasten wyjechał do Palestyny, Salomon został rektorem brzeskiej jesziwy. W kolejnych latach został powołany na urząd rabina w Ostrogu na Wołyniu, a następnie rektorem w znajdującej się w mieście jesziwie. Podczas pobytu na Wołyniu obdarzony został jeszcze jednym urzędem:został powołany na urząd naczelnego rabina Wołynia. Do Lublina powrócił w roku 1558, po śmierci rabina Szalomona Szachny. Został wtedy wybrany na rektora jesziwy. Funkcję rektora pełnił do swojej śmierci w roku 1574. Podczas sprawowania funkcji rektora Luria rozsławił lubelską jesziwę w całej Europie, pracowali w niej znani uczeni, a studiowało wielu zdolnych studentów. Wśród uczniów rabina był między innymi Eliasz Baal Szem. Salomon Luria nazywany jest czasem Maharszalem.

Na jego cześć największa synagoga Lublina nosiła nazwę synagogi Maharszala. Synagoga nie przetrwała do czasów współczesnych, znajdowała się w miejscu, w którym dziś znajduje się Aleja Solidarności. Salomon Luria zmarł w Lublinie w 1573 roku. Został pochowany na lubelskim cmentarzu. Jego najważniejszym, mimo że nie ukończonym dziełem jest „Jamszel Szlomo”, czyli „Morze Salomona”. Inne, nie mniej ważne, dzieło to „Chochmat Szlomo”, czyli „Mądrość Salomona”. Salomon Luria jest nie tylko autorem komentarzy do Talmudu, ale także autorem poezji liturgicznej.


Jehuda Low ben Bekalel
Wśród wielu żydowskich rabinów szczególne miejsce zajmuje rabin Jehuda Low ben Bekalel. Zapewne niektórzy z nas słyszeli o tym człowieku, zwłaszcza jeśli mieli okazję być z wizytą w czeskiej Pradze. Rabin Jehuda Low większość swego życia spędził bowiem w Pradze, a opowieści o jego osobie, wiążą go ze stworzeniem postaci golema, czyli ulepionej z gliny postaci człowieka, którą można ożywić wypowiadając sekretne imię Boga.

Stwarzając postać golema, rabin miał zamiar bronić swych, niesłusznie oskarżonych o rytualne zabójstwa, współwyznawców. Rabin jest wprawdzie bohaterem legendy, ale nie na tym polegała jego wielkość. Był bowiem rabinem, filozofem i mistykiem. Był także alchemikiem, astrologiem i kabalistą. Urodził się w 1520 roku w Poznaniu, w rodzinie o rabinackich tradycjach. Jego stryj był naczelnym rabinem Rzeszy, rabinem był również jego starszy brat, który pełnił tę funkcję w Nikolsburgu. Rabin związany był również z Polską, tutaj się kształcił, był także rabinem w Poznaniu, a w dalszych latach swego życia został rabinem na teren Wielkopolski. W 1553 roku został rabinem Moraw. Ze stanowiska tego sam zrezygnował i po wyjeździe do Pragi założył jesziwę, którą kierował osobiście przez jedenaście lat. Od roku 1598 aż do chwili swej śmierci, piastował urząd naczelnego rabina w Pradze. Zmarł w 1609 roku. Ci, którzy czytali książkę Zbigniewa Nienackiego pod tytułem „Pan Samochodzik i tajemnica tajemnic”zapewne pamiętają z niej opis nagrobka rabina. Rabin bardzo dbał o żydowską oświatę, propagował ideę dostosowania wieku ucznia do programu nauczania. Uważał, że właściwym wiekiem do rozpoczęcia nauki Biblii jest ukończenie przez chłopca piątego roku życia, a nauki Talmudu nie wcześniej, jak po ukończeniu lat 15.

Był przeciwny obowiązującej wówczas w szkołach talmudycznych metodzie pilpul. Uważał, że pisma należy interpretować jedynie dosłownie. Uważał też, że ludzkość może zostać zbawiona tylko pod jednym warunkiem;warunkiem tym miałby być powrót powrót żydowskiego narodu na teren Palestyny. Rabin zmarł w roku 1609, jego nagrobek znajduje się na starym, żydowskim cmentarzu w Pradze.





Najbardziej znany rabin Warszawy
Chyba najbardziej znanym rabinem Warszawy był Dow Meiseles, który urodził się w 1798 roku w Szczekocinach. Wraz z rodzicami przeprowadził się następnie do Kamieńca Podolskiego, w którym jego ojciec otrzymał stanowisko rabina. Nauki pobierał właśnie u swojego ojca. W 1820 roku ożenił się i wraz ze swą świeżo poślubioną małżonką przeniósł się do Krakowa.

W Krakowie wspólnie z teściem założył, według jednych źródeł spółkę handlową, według innych bank. W okresie powstania listopadowego dostarczał oddziałom powstańczym broń. W 1832 roku został rabinem Krakowa. Kiedy w 1846 roku w Krakowie wybuchło powstanie krakowskie, skierowane jednocześnie przeciwko trzem zaborcom, rabin wziął w nim udział. Okres sprawowania urzędu rabina Krakowa był raczej burzliwym okresem w jego życiu. Poza udziałem w powstaniu, walczył bowiem ( już bezkrwawo) z przedstawicielami Senatu Miasta Krakowa o zniesienie w mieście przepisów, które dyskryminowały społeczność żydowską. Uznanie mieszkańców Krakowa zdobył jako poseł do sejmu kromierskiego. W okresie Wojny Ludów, w roku 1848, napisał odezwę skierowaną do polskich Żydów, w której wzywał ich do poparcia jej uczestników. W 1856 roku rabin opuszcza Kraków i wyjeżdża do Warszawy. Wyjazd związany jest z objęciem przez niego funkcji nadrabina Warszawy. W tym okresie rabin używał w stosunku do siebie następującego określenia: „rabin krakowski zamieszkały w Warszawie”. Sformułowanie to wynikało zapewne z większego znaczenia Krakowa jako żydowskiego ośrodka religijnego.

Podczas pobytu w Warszawie, rabin nie zerwał ze swoimi zainteresowaniami politycznymi, aktywnie się do niej włączając. Kiedy w 1861 roku katolickie kościoły zostały zamknięte, na znak solidarności rabin polecił zamknięcie synagog w Warszawie. W tym samym roku, za udział w pogrzebie pięciu zabitych przez carskie wojska mieszkańców miasta, został aresztowany i osadzony w Cytadeli Warszawskiej. W 1863 roku, po wybuchu powstania styczniowego, carskie władze zmusiły go do opuszczenia Królestwa Polskiego. Rabin zmarł w Warszawie w roku 1878, został pochowany na cmentarzu przy ulicy Okopowej.


Rabin z Poznania Akiwa Eger
Niezwykle wybitną, aczkolwiek nieco zapomnianą, postacią społeczności żydowskiej zamieszkującej Poznań w XVIII i XIX wieku jest rabin Akiwa Eger. Rabin Akiwa Eger urodził się w 1761 roku pod nazwiskiem Akiwa Guns. Na świat przyszedł w mieście Eisenstadt, które w owym czasie należało do Węgier. Jak wielu innych znamienitych rabinów urodził się w rodzinie o rabinackich tradycjach.

Jego wuj, Wolf Eiger, był rabinem we Wrocławiu. Uważany za cudowne dziecko, kształcił się początkowo w jesziwie w Mattersdorf, a następnie w jesziwie we Wrocławiu, pod czujnym okiem wuja. To właśnie na jego cześć przybrał nazwisko Eger. Początkowo pracował jako rabin w Mirosławcu, w którym założył cieszącą się dużą popularnością szkołę talmudyczną. Zajmował się jednak nie tylko nauczaniem, ale także aktywnie pracował na rzecz miejscowej społeczności żydowskiej. W 1814 roku Akiwa Eger przenosi się do Poznania, a rok później zostaje w tym mieście rabinem. W Poznaniu otwiera jesziwę, w której osobiście naucza. Zajmuje się jednak nie tylko sprawami religii. Jest propagatorem wprowadzania przepisów sanitarnych, które mają ograniczyć występowanie chorób zakaźnych wśród żydowskiej ludności miasta. Funkcję rabina Poznania pełnił do swojej śmierci w roku 1837. Pochowano go na cmentarzu żydowskim, który znajdował się przy ulicy Głogowskiej. Podczas II wojny światowej hitlerowcy bezlitośnie obeszli się zarówno z cmentarzem, jak i z grobem rabina. Po zakończeniu wojny, już w czasach PRL, na terenie cmentarza zbudowane zostały pawilony wystawiennicze na odbywające się w Poznaniu Międzynarodowe Targi Poznańskie. Na miejscu, w którym znajdował się przed laty grób rabina, zbudowany został garaż.

W 2007 roku cmentarz został w niewielkim stopniu zrekonstruowany, pamięci rabina ustawiona została macewa. Akiwa Eger to zdecydowany przeciwnik ruchu chasydzkiego i kształtowanego pod wpływem haskali ruchu reformowanego. Pozostawił po sobie niezliczoną ilość responsów, czyli pisemnych odpowiedzi na pytania dotyczące spraw liturgii i halachy. W jego dziełach znaleźć można również glossy do Talmudu i kodeksu Majmonidesa.


Rabin Majer Jehuda Szapiro
W 1887 roku w Suczawie na Bukowinie urodził się Majer Jehuda Szapiro, późniejszy rabin Lublina. Przyszedł na świat w rodzinie zamożnych chasydów z tradycjami rabinackimi. Rabinem był jego dziadek ze strony matki oraz ojciec. Studiowanie Talmudu rozpoczął już przed ukończeniem siódmego roku życia. Nauka początkowo odbywała się w zaciszu domowym. Po ukończeniu siedmiu lat przez sześć lat pobierał nauki u rabina Salomona w Suchostawie, a następnie u swojego dziadka.

Nauki u dziadka pobierał do jego śmierci, która nastąpiła w 1903 roku. Po śmierci dziadka zajął się studiowaniem Kabały pod kierunkiem suczawskiego rabina nazwiskiem Moskowicz. Już samodzielnie zgłębiał tajniki literatury chasydzkiej, astronomii i kalendarza. Podjął także studia u rabina Szwadrona. W swych studiach nad Talmudem kierował się pilpulem. Mając 16 lat, po trwającym 10 dni egzaminie, który przeprowadzał rabin ze Lwowa, Jicchak Jehuda Szmelkes, otrzymał z jego rąk poświadczenie, które umożliwiło mu zdobycie dyplomu. Świadectwa potwierdzające jego wiedzę wydali mu również dwaj inni rabini:rabin Szwadron oraz Majer Arak. Po ślubie w 1906 roku zamieszkał wraz z żoną w Tarnopolu. W mieście tym mieszkał przez cztery lata. Cieszył się w nim uznaniem jako znawca Talmudu. Podczas pobytu w Tarnopolu wziął udział w konferencji przygotowanej przez Izraela Friedmana, na której zapoznał się i zainteresował przygotowywaną przez organizatora konferencji reformą szkolnictwa religijnego. Swoje zainteresowania reformą szkolnictwa kontynuował po przeniesieniu się w 1910 roku do Glinian koło Lwowa.

W Glinianach, za własne pieniądze, otworzył cheder, w którym można było studiować Talmud, ale też poznawać tajniki rzemiosła. Założył również jesziwę, Towarzystwo Opieki i kasę zapomogowo-pożyczkową. W 1914 roku został kierownikiem departamentu oświaty w organizacji Związek Izraela. Działalność w Związku została przerwana wybuchem I wojny światowej. W 1920 roku mianowany został rabinem Sanoka, dwa lata później został wybrany na przewodniczącego Związku Izraela w Polsce. Z ramienia Związku w 1922 roku udanie kandydował do sejmu RP.


Rabin Pinchas Menachem Joskowicz
Od 1989 roku naczelnym rabinem Polski był Pinchas Menachem Joskowicz. Pinchas Joskowicz urodził się w 1924 roku w Zduńskiej Woli, w której jego rodzice byli właścicielami fabryki włókienniczej. Jego ojciec był chasydem, który wiele czasu poświęcał na modlitwę i studiowanie Tory. Swoją edukację przyszły rabin Polski rozpoczął w chederze, poznawał w nim język hebrajski i teksty Tory.

Edukację kontynuował w Talmud Tora, gdzie studiował nie tylko przedmioty religijne, ale też język polski, przyrodę i matematykę. Po wybuchu drugiej wojny światowej rodzina Joskowiczów zdecydowała się opuścić Zduńską Wolę. Jednak w trakcie ucieczki, podczas wszechobecnego zamętu i chaosu, ojciec rodziny zdecydował się na powrót do Zduńskiej Woli. W drodze powrotnej po raz pierwszy zetknęli się z bezmyślnym okrucieństwem niemieckich żołdaków:napotkani żołnierze obcięli mężczyznom pejsy, brody, ale darowali życie. Tymczasem w Zduńskiej Woli Niemcy rozpoczęli stosowanie szykan wobec ludności żydowskiej. Rodzina Joskowiczów najpierw utraciła fabrykę, w dalszej kolejności mieszkanie. Już w 1940 roku rodzina została przesiedlona do utworzonego w mieście getta. Rodzice Pinchasa Joskowicza podczas akcji likwidacji getta zostali wywiezieni do Chełmna nad Nerem, gdzie zginęli. Pinchas, jego dwaj bracia i siostra uciekli z tłumu ludzi przeznaczonych do likwidacji. Najpierw przebywali w Radogoszczy, a następnie przez dwa lata w łódzkim getcie.

Podczas likwidacji łódzkiego getta trafili do obozu w Auschwitz. Po selekcji na obozowej rampie Pinchas Joskowicz trafił do Birkenau, gdzie otrzymał obozowy numer 52937. Z obozu w Birkenau Joskowicz trafił do fabryki opon w Hannoverze, następnie do kamieniołomów, z których wywieziony został do obozu w Neungamme. Chwili wyzwolenia doczekał w obozie w Sandbostel. Oboz wyzwoliły wojska brytyjskie w kwietniu 1945, a wychudzony, schorowany Joskowicz trafił na leczenie do Rottenbergu, skąd wyjechał do Bergen Belsen. Tam rozpoczął naukę w jesziwie. W 1947 roku wyjechał do Izraela. Do Polski wrócił w 1989 roku, z funkcji rabina zrezygnował po konflikcie na terenie obozu Auschwitz.


Naczelny rabin w powojennej Polce
Zew Morejno pierwszym naczelnym rabinem w powojennej Polsce. Urodził się w 1916 roku w Warszawie w bogatej rodzinie chasydzkiej. Nauki rabinackie rozpoczął w Baranowiczach, później kształcił się w jesziwie w Mirze i Kamieńcu Litewskim. Był niezwykle zdolnym studentem, już w wieku 17 lat nauczał w jesziwie w Warszawie. Po otrzymaniu w 1939 roku rabinackiej smichy, objął stanowisko rabina w Żupranach.

Mieszkał w nich do roku 1941, czyli do ataku hitlerowskich Niemiec na Związek Radziecki. Po wybuchu wojny pomiędzy III Rzeszą a Związkiem Radzieckim trafił do getta w Oszmianie. W getcie również udzielał się jako rabin. Kiedy getto w Oszmianie zostało przez Niemców zlikwidowane został przeniesiony do getta w Wilnie, skąd następnie trafił do obozu koncentracyjnego na terenie Estonii. Podczas pobytu w obozie wypełniał swą funkcję rabina. Przeżył likwidację obozu przez Niemców, podobno uciekając z grupą 85 innych więźniów. Do Polski wrócił w 1945 roku. Zamieszkał w Łodzi i już w tym samym roku założył w mieście Wyższą Szkołę Rabiniczną. Występował przeciwko emigracji Żydów do Izraela, potępiał naruszanie zasad koszerności i łamaniu Szabatu. Jego stanowisko w tych sprawach spowodowało konflikt z rabinem Dawidem Kahane. Konflikt był tak silny, że grupa rabinów chciała wykluczyć go z żydowskiej społeczności. Ostatecznie konflikt został zażegnany, a Morejno w 1948 został rabinem Łodzi. Ze stanowiska został usunięty w 1952 roku w wyniku konfliktu z komunistycznymi władzami miasta.

Na stanowisko rabina Łodzi powrócił w roku 1956. W tym samym roku został naczelnym rabinem Polski oraz przewodniczącym Naczelnej Rady Religijnej. Jednak już rok później Zarząd Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego ze wszystkich sprawowanych funkcji. Powodem odwołania były surowe wymagania, jakie nakładał na członków związku. Te surowe wymagania dotyczyły przestrzegania przez nich halachy. Rabin nie mógł pogodzić się z podjętą przez zarząd decyzją. W tym samym roku podjął decyzję o wyjeździe do Izraela. Dwa lata później powrócił do Łodzi. W latach siedemdziesiątych XX wieku ostatecznie opuścił Polskę. Zmarł w 2011 roku.


Rabin Jakub Icchak Horowitz
Postacią, która zapisała się na kartach historii miasta Lublina jest Jakub Icchak Horowitz, nazywany często Widzącym z Lublina. Jakub Horowitz urodził się w 1745 roku w położonym nad Wisłą Józefowie. Według przekazywanej z pokolenia na pokolenie tradycji już w dzieciństwie obdarzony został darem jasnowidzenia. Był nie tylko chasydem (czyli człowiekiem pobożnym), ale również cadykiem, czyli człowiekiem sprawiedliwym. Zaręczony z córką bogatego szynkarza, natychmiast po ceremonii zaślubin, porzuca małżonkę i rozpoczyna trwającą wiele lat wędrówkę po dworach żydowskich cadyków.

Podczas swej wędrówki studiuje Kabałę i Talmud. W trakcie swej wędrówki trafia do Leżajska, gdzie mieszkał najsłynniejszy chyba polski cadyk, czyli Elimelech. Horowitz zostaje jego uczniem. To prawdopodobnie właśnie Elimelech odkrył u Horowitza jego niezwykły dar jasnowidzenia. W trakcie pobytu w Leżajsku Horowitz buntuje się przeciwko swojemu nauczycielowi, opuszcza go i zakłada własny dwór. W odpowiedzi na jego czyn Elimelech rzuca klątwę zarówno na Horowitza, jak też na jego uczniów. Horowitzowi nie pozostaje nic innego, jak tylko opuścić miasto. Jego kroki prowadzą najpierw do pobliskiego Łańcuta, następnie do Rozwadowa, ostatecznie dociera do Lublina. Zamieszkuje na Wieniawie, niewielkiej wówczas wiosce, położonej w nieopodal Lublina. Okres pobytu na Wieniawie, to okres kiedy okoliczna ludność dostrzega w nim dobroć, wielką pobożność i mądrość. Powoli zgłasza się po jego rady także coraz więcej Żydów zamieszkujących w Lublinie. Z czasem zaczynają namawiać Horowitza na przeprowadzkę do Lublina. Cadyk ulega tym prośbom, po przeprowadzce do miasta zamieszkuje w domu przy ulicy Szerokiej 28.

Według Kabały, dom, w którym zamieszkał, miał być najlepszym miejscem do modlitwy. Szybko stał się przywódcą ruchu chasydzkiego nie tylko w Lublinie, ale także w centralnej Polsce. Widzący z Lublina miał jednak nie tylko zwolenników, ale również wielu przeciwników, czy wręcz wrogów. Jego największym przeciwnikiem był rabin Lublina, Ezriel Horowitz., który nie był jednak zatrzymać zataczającej coraz szersze kręgi sławy Widzącego. Widzący zmarł w 1815 roku, jego ohel znajduje się w Lublinie.


Święty Jakub Izaak Rabinowicz
Pierwsi Żydzi przybyli do Przysuchy już w XVIII wieku, wkrótce po założeniu miasta. Pod koniec XVIII wieku miasto stało się znanym ośrodkiem chasydyzmu, głównie za sprawą mieszkających w nim cadykom, z których najbardziej znanym był Jakub Izaak, nazywany „Świętym Żydem”. Jakub Izaak Rabinowicz (tak nazywał się „Święty Żyd”) urodził się w 1776 roku w Przedborzu. Pierwsze nauki pobierał u rabina Arie Leiba Charifa w Opatowie, a następnie w jesziwie w Lesznie. Już w latach swej młodości przejawiał skłonność do ascezy, intensywnie studiował Torę.

Oddał nawet swój majątek ubogim i pracował jako mełameda, czyli nauczyciel w chederze. Przełomowym momentem w jego życiu było spotkanie Widzącego z Lublina, pod którego wpływem pozostawał przez pewien okres, zanim wybrał własną drogę życia. Widzący z Lublina doradcą i mentorem młodych studentów. Jakub Izaak nauczając, kładł duży nacisk na studiowanie Tory i Talmudu. Stawiał też mądrość i wiedzę przed kierującą się głównie emocjami filozofią mistyczną. Przeciwstawiał się również wierze w „cuda” czynione przez cadyków mówiąc: „nie jest sztuką czynić cuda, lecz być Żydem to prawdziwa trudność”. Przeciwstawiał się również zamiłowaniu cadyków do bogactwa, uważał też, że cadyk nie powinien angażować się w sprawy świeckie. Przywiązywał za to dużą wagę do wypełniania obowiązków religijnych. Jego poglądy stały się przyczyną konfliktu z Widzącym z Lublina. Konflikt ten spowodował przeniesienie się Jakuba do Przysuchy. Wraz z nim Horowitza opuściła grupa wiernych mu uczniów. W Przysusze skupił wokół siebie liczne grono uczniów, wśród których był między innymi Symcha Bunem, który po śmierci Jakuba stał się jego duchowym następcą oraz przywódcą chasydów w Przysusze. Jakub Rabinowicz był gorącym zwolennikiem Napoleona.

W wojnach prowadzonych przez Napoleona widział analogie do wojen prowadzonych przez biblijną postać Goga, po których na świat miał przyjść Mesjasz. Jakub Izaak Rabinowicz zmarł w 1814 roku w Przysusze, pochowany został na miejscowym cmentarzu żydowskim. W czasie wojny cmentarz został zdewastowany, odnaleziono jednak grób cadyka.


Kilka słów o Shlomo Carlebach
14 stycznia 1925 roku urodził się w Berlinie Shlomo Carlebach, amerykański muzyk, kompozytor i przede wszystkim rabin. Wywodził się z rodziny z rabinackimi korzeniami. Dziadek ze strony matki był głównym rabinem Bazylei, jego ojciec to ortodoksyjny rabin Berlina. Shlomo rozpoczął naukę Tory już w wieku czterech lat, w wieku lat pięciu rozpoczął poznawanie Talmudu. W 1931 roku opuszcza wraz z rodzicami Berlin i udaje się wraz z nimi do Szwajcarii. W 1938 roku rozpoczyna naukę w jesziwie w Poniewieżu na Litwie.

W 1939 roku wyjeżdża wraz z całą rodziną do Nowego Jorku, w którym rabinem został jego ojciec. Pobyt w Nowym Jorku oznacza dla niego dalszą naukę, tym razem w jesziwach tego miasta. Rabin wydał 25 albumów ze skomponowaną przez siebie muzyką oraz z głoszonymi przez siebie naukami. Część jego utworów to utwory skomponowane na podstawie pochodzących z Tanach i Talmudu. Znaczna część utworów stanowią skomponowane przez niego melodie do znanych modlitw. Rabin Carlebach i jego muzyka to prawdziwa rewolucja w klasycznej muzyce chasydów, z tego powodu jest często porównywany do Boba Dylana. Nadano mu miano „śpiewający rabin”. Jego koncerty, podczas których wykonywał chasydzkie ballady i niguny, akompaniując sobie na gitarze, gromadziły zawsze tłumy słuchaczy. Środowiska ortodoksyjnych Żydów poddawały go nieustającej krytyce, bowiem na jego koncertach tańczyli mężczyźni wspólnie z kobietami. Carlebach odwiedzał także Polskę. Po raz pierwszy przybył do naszego kraju w 1989 roku, kolejny raz gościł trzy lata później. Wystąpił wtedy na odbywającym się w Krakowie III Festiwalu Kultury Żydowskiej. Shlomo Carlebach to jednak nie tylko muzyk, ale także przywódca religijny o niezwykłej charyzmie. Jest założycielem dwóch gmin wyznaniowych.

Jedną z nich założył w Stanach Zjednoczonych, drugą w Izraelu. Shlomo Carlebach zmarł w trakcie lotu do Kanady. To smutne wydarzenie miało miejsce 20 października 1994roku. Został pochowany na cmentarzu w Jerozolimie. Po jego śmierci jego przyjaciele i uczniowie powołali do życia fundację Rabbiego Shlomo Carlebacha. Fundacja działa w Jerozolimie.


Kilka słów o rabinach
Podstawową funkcją w religii judaistycznej jest rabin. W języku hebrajskim słowo Rabbi oznacza mistrza. Współczesny judaizm tradycyjny nakłada na rabina kilka różnych funkcji. Jest on bowiem administratorem gminy wyznaniowej. Jednocześnie odpowiada za prowadzenie wszystkich nabożeństw. Odpowiada także za szkołę, która określana jest cheder. Do jego zadań należy także opieka nad synagogą, która w judaizmie jest domem modlitwy. Do także do rabina zgłaszają się wszyscy ci, którzy mają jakieś wątpliwości w kwestii prawa religijnego, a zamieszkują teren gminy żydowskiej.

Autorytet rabina oparty jest jednak jedyna na posiadanej przez niego wiedzy oraz bardzo dużej religijności. Rabin nie jest bowiem w żaden sposób naznaczony i wybrany przez Boga. Zostanie rabinem wcale nie jest proste. Aby nim zostać trzeba spełnić kilka kryteriów. Przede wszystkim osoba, która chce zostać rabinem musi ukończyć studia rabinackie, które trwają kilkanaście lat. Prowadzone są one w specjalnych szkołach, w których kształcie się właśnie przyszłych rabinów. Kolejnym kryterium, które musi spełnić kandydat na rabina jest odbycie trwającego kilka lat stażu, nad którym opiekę sprawuje aktywny i doświadczony już rabin. Spełnienie tych dwóch kryteriów nie daje jeszcze pewności zostania rabinem. Osoba, która ukończyła studia rabinackie oraz odbyła staż i chce nadal zostać rabinem powinna poszukać sobie we własnym zakresie w gminach żydowskich wolnego stanowiska rabina. Aby jednak zostać w jednej z nich rabinem trzeba zostać zaakceptowanym przez daną społeczność żydowską, a to nie zawsze jest takie proste. W wielu gminach żydowskich rabin jest stanowiskiem dziedzicznym, które po prostu przechodzi z ojca na syna. Często więc ci, którzy nie są synem rabina nie mają żadnych szans na to aby zostać rabinem. Nie oznacza to jednak, że wystarczy być synem rabina aby samemu rabinem zostać.

Także syn rabina musi ukończyć studia rabinackie oraz odbyć staż. W tym przypadku jednak staż ten na ogół odbywany jest pod kierunkiem własnego ojca. Nie wszyscy synowie rabinów decydują się oczywiście na kontynuowanie tradycji ojca.